اثربخشی آموزش فرهنگ ترافیک بر عملکرد ترافیکی و سطح آگاهی از رفتارهای خطرزای دانش آموزان مقطع ابتدایی

 به منظور بررسی اثربخشی آموزش فرهنگ ترافیک )قوانین راهنمايی و رانندگی( بر عملکرد ترافیکی و سطح آگاهی از رفتارهای خطرزای دانش آموزان پسر کالس چهارم ابتدايی انجام شد. جامعه آماری اين پژوهش کلیه دانش آموزان پسر کالس چهارم ابتدايی شهر سنندج در سال تحصیلی 52-51 به شمار میرود. در اين پژوهش نمونه آماری با روش نمونه گیری تصادفی خوشهای چند مرحله ايی از بین دو منطقه آموزش و پرورش سنندج، يک منطقه و از بین مدارس پسرانه، 2 مدرسه که از نظر موقعیتهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی با هم تجانس داشتند انتخاب شدند. ابزارهای مورد استفاده در اين پژوهش شامل: 1 -پرسشنامه سنجش سطح آگاهی رفتار ترافیکی و 2 -پرسشنامه سنجش عملکرد ترافیکی میباشد. جهت تجزيه و تحلیل دادهها از روشهای آمار توصیفی و استنباطی )تحلیل کواريانس( استفاده شد که نتايج به دست آمده به شرح زير میباشند: 1 -آموزش مقررات راهنمايی و رانندگی به دانش آموزان بر افزايش میزان آگاهی آنان از مفاهیم و نگرشهای پیشگیری کننده از خطرات احتمالی ترافیکی در حوزههای )عابر پیاده اثر، دوچرخه سوار، سرنشین وسیله نقلیه و تابلوهای راهنمايی و رانندگی( اثر مثبت دارد. 2-آموزش مقررات راهنمايی و رانندگی به دانش آموزان بر بهبود گرايش به عملکرد ترافیکی آنان در حوزههای )عابر پیاده اثر، دوچرخه سوار، سرنشین وسیله نقلیه( اثر مثبت دارد. 3-آموزش مقررات راهنمايی و رانندگی به دانش آموزان بر بهبود گرايش به عملکرد ترافیکی و افزايش سطح آگاهی از مفاهیم و نگرشهای پیشگیری کننده از رفتارهای خطرزای آنان اثر مثبت دارد.

مقدمه

کودکی بخش کوتاهی از زندگی هرفرد است، اما به دلیل تأثیر پذيری وتکوين شخصیت فرد در اين دوره، دارای اهمیت فراوانی است. به دلیل آسیب پذيری اين قشر از جامعه، کودکان مراقبت و توجه بیشتری نیاز دارند. يکی از خطراتی که کودکان را در خارج از محیط خانه تهديد میکند، وسايل نقلیه است. تصادف حادثه ناگواری است که همواره در کمین کودکان است. حوادث و سوانح به عنوان يکی از مهمترين علل مرگ و میر و معلولیتهای کودکان در آمارها گزارش شده است )رحیمیان، 1333 ،)به گونهای که در ايران به طور متوسط روزانه تعداد 9 کودك جان خود را در اثر سوانح رانندگی از دست میدهند )مهر نو، 1333 .)حوادث ترافیکی يکی از عوامل مرگ و میر در جهان است به طوری که ساالنه جان 2/1 میلیون نفر را در جهان میگیرد )بهنود و همکاران، 2662 .)از اين تعداد، سهم ايران ساالنه بیش از 21 هزار نفر کشته و حدود يکصد و پنجاه هزار نفر مجرو ح و مصدوم است )اسماعیلى، 1331 .)از میان سه ضلع مثلث ترافیکی: انسان، راه و خودرو، انسان بیشترين نقش را در بروز تصادفات به عهده داشته است. به گونهای که برخی نقش انسان را به 92 درصد )نیک زاد، 1331 )و برخی ديگر نقش اين عامل با ساير عوامل را تا 59 درصد هم ذکر کردهاند )فرجی و منجمی، 1336 :وهاب زاده، 1332 .)طبق نظر سازمان 1 جهانی بهداشت )WHO) ، کودکان و افراد مسن بعنوان آسیب پذيرترين کاربران عرصه ترافیک در تمامی جوامع مطرح میباشند )بی آ. لجانبلوم وال کوهلر 2669 .)کودکان اغلب پرانرژی و پرتحركاند و مدام در حال حرکت و دويدن هستند و همین موضوع باعث میشود که بیشتر در معرض خطر قرار گیرند. به دلیل همین حساسیت ويژه نسبت به کودکان است که در پیمان نامه حقوق کودك که به عنوان منشور حقوق کودکان از سوی سازمان ملل انتشار يافته، بندی به ايمنی کودکان اختصاص يافته است. )بند »ث« میگويد: دسترسی راحت و ايمن به محیطهای طبیعی بايد در اختیار تمام کودکان قرار گیرد تا آنها بتوانند ازسیستمهای طبیعی ايی که تمام حیات به آن متکی است لذت ببرند و بیاموزند( )برآبادی، 1333 .)کودکان که به سن ده سالگی میرسند وضعیت روحی و جسمانی آنها به نحوی است که نیاز دارند تا مهارتهای دوچرخه سواری، سرنشین وسیله نقلیه و عابر پیاده را در ترافیک ياد بگیرند؛ بنابراين آموزشهای ما برايشان بايد توأم با مهارتهای خاص متمرکز 1 شود )سی پین .)2662 ، حدود يک سوم مرگ و میر ساالنه کودکان مربوط به سوانح ترافیکی میباشد و در میان همه مصدومیتهای غیرعمدی منجربهفوت کودکان، مصدومیتهای ناشی از سوانح رانندگی مهمترين عامل مرگ و میر آنان محسوب میشود و مطالعات نشان داده که آموزشهای کودکی تأثیر بسیاری در رشد شناختی، اجتماعی و …کودکان دارد )مهر نو، 1333 .)انسان با يادگیری دقیق و درست هنجارها وقواعد ترافیکی آنها را درونی میسازد و پس از تکرار آن، رفتارهای درست به صورت عادت در فرد شکل میگیرد. بر اساس نتايج بدست آمده هر چه اجتماعی شدن بهتر صورت پذيرد و افراد، هنجارهای ترافیکی را به صورت کامل آموزش ببینند، آنان هنجارهای ترافیکی را بهتر درونی کرده و از مقررات قوانین راهنمايی و رانندگی سر پیچی نمیکنند، در نتیجه میزان انضباط ترافیکی افراد آن جامعه ارتقا میيابد. آموزش يکی از مهمترين مسائل در رفع مشکالت ترافیکی است. برای ارتقای ايمنی ترافیک بايد، آموزش در تمام مقاطع سنی وجود داشته باشد. در بین گروههای مختلف آسیب پذير در محیط ترافیک، کودکان به علت آگاهی کمتر، در معرض آسیب بیشتری هستند. برای تاثیرگذاری بر اين قشر از روشهای گوناگون اعم از آموزش نظری درمدارس،آموزش عملی تبلیغات ورسانههای گروهی میتوان بهره گرفت. استمرار و بقای هر جامعه مستلزم آن است که مجموعه باورها، رفتارها، ارزشها، گرايشها، دانشهاو مهارتهایآن به نسلهای جديد منتقل شود. سازوکار و وسیله اين انتقال، آموزش است )اطهری، 1329 .)آموزش در حوزه ترافیک، مهمترين اصل در میان ساير اصول )اجرای مقرارت، مهندسی ترافیک و شرايط محیطی(، و عامل انسانی به عنوان مهمترين رکن ترافیکی محسوب میشود )عبدالرحمانی،1339 .)بر اين اساس آموزش يکی از اساسیترين و ماندگارترين زيرساختهای فرهنگی برای ارتقای دانش ترافیکی دانش آموزان بوده و در درازمدت نیز موجب نهادينه شدن فرهنگ ترافیک در جامعه شده و در نهايت میتواند به بهبود وضعیت ايمنی عبور و مرور و پیشگیری از وقوع خطرات ترافیکی، صدمات و تلفات ناشی از تصادفات که آنها را تهديد میکند، گردد )کیايی و حسینی، 1351 .)يکی از مهمترين مسايلی که در مقايسه وضعیت ترافیک و رفتارهای ترافیکی در کشورهای ديگر با رفتارهای ترافیکی موجود در کشورمان نمود پیدا میکند، نظم، انضباط در حرکت، عدم تخطی از قوانین والزامواحساس مسئولیت افرادبه منظوررعايت قوانین ومقررات ترافیکی میباشد. اين امر جز با سرمايه گذاری و اهمیت دهی به امر آموزش حاصل نگشته است. افراد در گروه سنی 12-1 سال را میتوان به عنوان گروه کودکان شناخت. با توجه به اينکه اين گروه در آينده، قشر فعال اجتماع خواهد بود، سرمايه گذاری و آموزش اين گروه بدون شک اثرات بسیار مفیدی را در پی خواهد داشت. کودکان با توجه به فطرت کودکانهشان مسائل را بسیار مشتاقانه، راحتتر و بدون مقاومت پذيرفته و آنها را به کار 1 خواهند بست )سواو ، 2665 .)بنابراين در تحقیق حاضر ما با آموزش فرهنگ ترافیک )قوانین راهنمايی و رانندگی( به دنبال افزايش آگاهی از رفتارهای خطرزا و خطرات احتمالی پیش رو در محیط ترافیک و همچنین بهبود گرايش به عملکرد در دانش آموزان کالس چهارم ابتدايی هستیم. رحمانی )1331 )تحقیقی با هدف ” بررسی نقش آموزش مقررات راهنمايی و رانندگی بر عملکرد ترافیکی کودکان مقطع پیش دبستان تهران- سال 1331 ” و با روش تجربی پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل انجام داد. نتايج تحقیق و يافتههای آن به شرح زير میباشد: 1 .دريافت ارتقاء نمره کل خیلی زياد، نشان از تأثیر بسزايی آموزش قوائد ترافیکی بر رفتار کودکان دارد. صبوری )1335 )در تحقیقی با عنوان ” مقايسة اثر بخشی روشهای آموزش قوانین و مقررات ترافیکی که عبارتند از روش سخنرانی، توضیح به همراه نمايش و ارائه فیلم به دانش آموزان مقطع چهارم ابتدايی پسران در سال تحصیلی 35-33 شهر رشت ” دريافت که آموزش ترافیک )سخنرانی، توضیح به همراه نمايش، ارائه فیلم( موجب ارتقای سطح آگاهی و نگرشهای پیشگیری کننده از رفتارهای خطرزای ترافیکی در دانش آموزان میگردد. خاری )1335 )تحقیقی با هدف »طراحی و ساخت چندرسانهای آموزش ايمنی و ترافیک و تأثیرآن بر میزان يادگیری و يادداری دانش آموزان دختر پايه سوم ابتدايی شهر گرگان« انجام داد. نتايج بدست آمده نشان داد که چندرسانهای آموزش ترافیک و ايمنی بر میزان ياد گیری و يادداری دانش آموزان مؤثر است. حاجی حسینلو و گلیج )1339 )در تحقیقی تحت عنوان »بررسی میزان احترام به قوانین ترافیکی در تهران و راهکارهای مؤثر برای افزايش آن« دريافتند که 26 درصد از پاسخگويان بر نقش آموزش و ارتقای فرهنگ ترافیک به عنوان بهترين راهکار احترام به قوانین ترافیکی تأکید داشتهاند. نتیجه تحقیق گودرزی )1339« .)شیوه آموزش مهارتهای اجتماعی به کودکان از طريق راديو و تلويزيون« نشان میدهد که خانواده، نهادهای اجتماعی و رسانههای گروهی در اجتماعی شدن کودکان نقش دارند و اجتماعی شدن از طريق آموزش بايد صورت گیرد. بريری و بارسلطان )1339 )در تحقیق خود تحت عنوان »آموزش، مشارکت مردم در ارتقای ايمنی ترافیک« نشان دادند که کودکان آسیب پذيرترين قشر در عرصههای ترافیکی هستند. بنابراين آموزش اثر خود را در دوره بزرگسالی و آيندة اجتماعی آنها نشان میدهد. آنها آموزشهای مدرسهای را يکی از عوامل اجتماعی کردن کودك به حساب میآورند. ربانی و سهراب زاده )1339 )در تحقیقی تحت عنوان »جامعه شناسی کالن شهر تهران، مطالعه موردی فرهنگ ترافیک، چالشهاو چشم اندازها« نشان دادن که آموزش فرهنگ ترافیک، رسانههای همگانی، اقدامات مديريتی، برنامه ريزی شهری و تشديد مجازات تخلفات رانندگی بیشترين نقش را در ارتقای فرهنگ ترافیک دارند. خمسه ايی )1332 )در پژوهشی با عنوان »گزارش سوم طرح پژوهش مطالعات جامع آموزش ترافیک )مبانی برنامه ريزی و ارزيابی آموزش(« نشان داد که، آموزش همگانی بر افزايش آگاهی دانش آموزان، احساس عاطفی و جلب موافقت و همکاری دانش آموزان با پلیس برای پیشگیری از انحرافات اجتماعی مؤثر است. ظفرمند )1333 )در پژوهش خود با عنوان »بررسی نقش آموزش همگانی در ارتقای فرهنگ ترافیک از نظر مسئولین و مجريان راهنمايی تهران بزرگ« با توجه به نتايج به دست آمده اعالم داشت که سطح فرهنگ ترافیکی جامعه مطلوب نیست ونیاز به اصالح دارد. بنابراين بهوسیله آموزش همگانی خصوصاً آموزشهای دوران کودکی میتوان مردمرا به مشارکت فعاالنه در امورترافیک ترغیب نمود. نوری فر )1331 ) در پژوهشی با عنوان »بررسی نقش رسانههای ارتباط جمعی در آموزش همگانی و ارتقای فرهنگ ترافیک شهروندان تهرانی« نشان داد که بین رسانههای ارتباط جمعی و آموزش همگانی و آموزش همگانی و ارتقای فرهنگ ترافیک شهروندان رابطه وجود دارد. نوريان )1331 )در پژوهشی تحت عنوان »چگونگی تعامل دافوس دانشگاه علوم انتظامی با مراکز علمی پژوهشی وارائهراهکارهای بهینه«دريافت که با ايجادفضای مساعد وفرهنگ سازی مناسب میتوان سطح تعامل کنونی را ارتقا داد. بدين وسیله میتوان زمینه رشد و تعالی سازمانی و فردی را فراهم نمود. روش پژوهش اين پژوهش به لحاظ هدف از نوع پژوهشهای کاربردی و به لحاظ نحوه جمع آوری دادهها از آنجايی که نمونه به صورت نمونه گیری خوشه ايی چندمرحله ايی تصادفی انتخاب شده و گمارش گروهها هم به عنوان گروه کنترل و آزمايش به صورت تصادفی بوده است از نوع آزمايشی و طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل میباشد. جامعه آماری اين پژوهش شامل کلیه دانش آموزان پسر کالس چهارم ابتدايی شهر سنندج در سال تحصیلی 52-51 میباشد. نمونه مورد مطالعه دراين پژوهش شامل 16 نفر از دانش آموزان پسر کالس چهارم ابتدايی میباشد که به صورت روش نمونه گیری تصادفی خوشهای چند مرحلهای انتخاب شدند و يکی از گروهها به طور تصادفی گروه آزمايش وگروه ديگر گروه گواه نام گرفت. در اين پژوهش از پرسشنامههای سطح آگاهی و عملکرد رفتار ترافیکی استفاده شد: 1 -پرسشنامه سطح آگاهی رفتار ترافیکی: اين پرسشنامه توسط صبوری )1335 )ساخته شده که شامل 26 سؤال چهار گزينه ايی میباشد و ابعاد )عابر پیاده، سرنشین وسیله نقلیه، دوچرخه سوار و تابلوهای راهنمايی و رانندگی( را در بر میگیرد. در پژوهش انجام گرفته توسط صبوری )1335 ،)آلفای محاسبه شده برای سطح آگاهی ازرفتارهای ترافیکی 31/6 میباشد. که نشان دهنده همسانی و ثبات دورنی اين ابزار است. الزم به ذکر است که آلفای کرانباخ بدست آمده در اين پژوهش برابر با 31/6 میباشد

. 2 -پرسشنامه عملکرد ترافیکی: اين پرسشنامه توسط صبوری در سال 1335 ساخته شده که شامل 26 سؤال در خصوص آگاهی از رفتارهای ترافیکی دانش آموزان است. که شامل ابعاد )عابر پیاده، سرنشین وسیله نقلیه، دوچرخه سوار( میباشد در پژوهش انجام گرفته توسط صبوری )1335 ،)آلفای محاسبه شده برای سطح آگاهی ازرفتارهای ترافیکی 26/6 میباشد. که نشان دهنده همسانی و ثبات دورنی اين ابزار است. الزم به ذکر است که آلفای کرانباخ بدست آمده در اين پژوهش برابر با 21/6 میباشد. مداخلههای آزمایش: گروه آزمايش به مدت سه هفته به صورت هر هفته سه جلسه با استفاده از وسايل کمک آموزشی محقق ساخته همچون ماکتهای عالئم راهنمايی و رانندگی و چراغ راهنمايی و اساليدهای آموزشی با روش توضیح به همراه نمايش آموزشهايی را به شرح زير دريافت کرد: پروتکل جلسات آموزشی تعداد جلسات عنوان 1 جلسه اخذ پیش آزمون 2 جلسه يک ساعته آموزش مفاهیم راهنمايی و رانندگی از قبیل: بزرگراه، سواره رو، پیاده رو، تقاطع، گذرگاه عابر پیاده و… 2 جلسه يک ساعته آموزش تابلوها، عالئم و چراغ راهنمايی از قبیل: شناخت سه رنگ چراغ راهنمايی و رانندگی و رفتار صحیح و مناسب در حضور هر رنگ، شناخت تابلوهای راهنمايی مربوط به عابر پیاده، دوچرخه سوار و… 1 جلسه يک ساعته آموزش موارد مربوط به عابر پیاده از قبیل: تشخیص محلهای مجاز برای عبور از عرض خیابان، نحوهی صحیح عبور از عرض خیابانهای دو طرفه، استفاده از پیاده رو و… 1 جلسه يک ساعته آموزش موارد مربوط به سرنشین وسیله نقلیه از قبیل: بستن کمربند ايمنی، ممنوع بودن نشستن در صندلی جلو حتی در آغوش والدين، آگاهی از ممنوعیت و خطرناك بودن رفتارهايی چون بیرون آوردن سر و دست از ماشین، بلند شدن از روی صندا هنگام رانندی و… 1 جلسه يک ساعته آموزش قوانین مربوط به دوچرخه سوار از قبیل: عبور از مسیر ويژه دوچرخه، ممنوعیت راندن دوچرخه ايی که تجهیزات الزم را ندارد، ممنوعیت راندن دوچرخه در راههای لغزنده و… 1 جلسه اخذ پس آزمون گروه کنترل )گواه( که هیچ گونه آموزش در زمینه ترافیک نديدند و از آنها فقط پیش آزمون و پس آزمون اخذ گرديد.

یافته های تحقیق فرضیه 1 :آموزش مقررات راهنمايی و رانندگی به دانش آموزان بر افزايش میزان آگاهی آنان از مفاهیم و خطرات احتمالی ترافیکی در حوزههای )عابر پیاده، دوچرخه سوار، سرنشین وسیله نقلیه و تابلوها و عالئم راهنمايی و رانندگی( اثر مثبت دارد. جدول 1 .میانگین و انحراف استاندارد پیش آزمون و پس آزمون میزان آگاهی از مفاهیم و خطرات احتمالی ترافیکی تفکیک گروه گروه پیش آزمون پس آزمون میانگین انحراف استاندارد میانگین انحراف استاندارد 1/262 9/366 1/392 1/2666 آزمايش 1/562 3/933 1/332 1/233 کنترل همانطور که در جدول شماره 1 مشاهده میشود میانگین میزان آگاهی از مفاهیم و خطرات احتمالی ترافیکی در هر دو گروه آزمايش و کنترل در پس آزمون افزايش داشته است میزان اين افزايش برای گروه آزمايش بیشتر از گروه کنترل است. جدول 2 .تحلیل کوواريانس برای اثر بخشی آموزش فرهنگ ترافیک بر افزايش میزان آگاهی از مفاهیم و خطرات احتمالی ترافیکی منبع مجموع مجذورات درجه آزادی میانگین مجذورات ضريب F معنی داری 6/666 12/395 36/153 1 36/153 گروه اثر 6/666 22/621 92/122 1 92/122 آزمون پیش اثر اثر تعامل گروه در پیش آزمون 6/293 1/359 2/922 1 2/922 1/296 91 52/993 خطا 16 1319/666 کل همگنی شیب رگرسیون مقداره آماره F برای اثر تعامل گروه پیش آزمون عابر پیاده برابر است با 359/1 که سطح معنی داری آن بیشتر از 69/6 است بنابراين مفروضه همگنی شیب رگرسیون برقرار است، سطح معناداری مشاهده شده برای تفاوت گروه آزمايش و کنترل در پس آزمون میزان آگاهی از مفاهیم و خطرات احتمالی ترافیکی پس از کنترل پیش آزمون کوچکتر از 69/6 است )395/12= F ،69/6>P .)بنابراين با 59 درصد اطمینان فرض صفر رد و نتیجه گرفته میشود آموزش مقررات راهنمايی و رانندگی به دانش آموزان بر افزايش میزان آگاهی آنان از مفاهیم و خطرات احتمالی اثر مثبت دارد. فرضیه 2 :آموزش مقررات راهنمايی و رانندگی به دانش آموزان بر بهبود عملکرد ترافیکی آنان در حوزههای )عابر پیاده، دوچرخه سوار و سرنشین وسیله نقلیه( مثبت دارد. جدول 3 .میانگین و انحراف استاندارد پیش آزمون و پس آزمون عملکرد ترافیکی به تفکیک گروه گروه پیش آزمون پس آزمون میانگین انحراف استاندارد میانگین انحراف استاندارد 1/19231 1/5666 1/19261 9/3333 آزمايش 1/39921 9/2112 1/39921 9/2112 کنترل همانطور که در جدول شماره 3 مشاهده میشود میانگین عملکرد ترافیکی در هر دو گروه آزمايش و کنترل در پس آزمون افزايش داشته است در حالی که میزان اين افزايش برای گروه ازمايش بیشتر از گروه کنترل است. جدول 4 .تحلیل کوواريانس برای اثر بخشی آموزش فرهنگ ترافیک بر بهبود عملکرد ترافیکی منبع مجموع مجذورات درجه آزادی میانگین مجذورات ضريب F معنی داری 6/691 9/191 11/152 1 11/152 گروه اثر 6/619 1/316 12/513 1 12/513 آزمون پیش اثر اثر تعامل گروه در پیش آزمون 6/925 6/963 1/932 1 1/932 2/312 91 192/229 خطا 16 2935/666 کل همگنی شیب رگرسیون مقداره آماره F برای اثر تعامل گروه پیش آزمون عابر پیاده همانطور که مشاهده میشود برابر است با 963/6 که سطح معنی داری آن بیشتر از 69/6 است بنابراين مفروضه همگنی شیب رگرسیون برقرار است، سطح معناداری مشاهده شده برای تفاوت گروه آزمايش و کنترل در پس آزمون عملکرد ترافیکی پس از کنترل پیش آزمون کوچکتر از 69/6 است )191/9= F ،69/6>P .)بنابراين با 59 درصد اطمینان فرض صفر رد و نتیجه گرفته میشود آموزش مقررات راهنمايی و رانندگی به دانش آموزان بر بهبود عملکرد ترافیکی تأثیر مثبت دارد فرضیه 3 :آموزش مقررات راهنمايی و رانندگی به دانش آموزان بر بهبود عملکرد ترافیکی و سطح آگاهی از مفاهیم و رفتارهای خطرزای آنان اثر مثبت دارد. جدول 6 .میانگین و انحراف استاندارد پیش آزمون و پس آزمون عملکرد ترافیکی و سطح آگاهی از مفاهیم و رفتارهای خطرزا به تفکیک گروه گروه پیش آزمون پس آزمون میانگین انحراف استاندارد میانگین انحراف استاندارد 9/35295 39/2666 3/51536 11/3112 آزمايش 3/53521 29/9666 9/63533 11/1333 کنترل طبق دادههای بدست آمده در جدول باال همانطور که مشاهده میشود میانگین عملکرد ترافیکی و سطح آگاهی از مفاهیم و رفتارهای خطرزا در هر دو گروه آزمايش و کنترل در پس آزمون افزايش داشته است که میزان اين افزايش برای گروه ازمايش بیشتر از گروه کنترل است. جدول 7 .تحلیل کوواريانس برای اثر بخشی آموزش فرهنگ ترافیک بر بهبود عملکرد ترافیکی و افزايش سطح آگاهی از مفاهیم و خطرات احتمالی ترافیکی منبع مجموع مجذورات درجه آزادی میانگین مجذورات ضريب F معنی داری 6/625 9/632 23/323 1 23/323 گروه اثر 6/663 5/133 195/539 1 195/539 آزمون پیش اثر اثر تعامل گروه در پیش آزمون 6/525 6/663 6/121 1 6/121 19919 91 321/955 خطا 16 99115/666 کل همگنی شیب رگرسیون مقداره آماره F برای اثر تعامل گروه پیش آزمون عملکرد ترافیکی و سطح آگاهی از مفاهیم و خطرات احتمالی ترافیکی همانطور که در جدول باال نشان داده شده است برابر است با 663/6 که سطح معنی داری آن بیشتر از 69/6 است بنابراين مفروضه همگنی شیب رگرسیون برقرار است، سطح معناداری مشاهده شده برای تفاوت گروه آزمايش و کنترل در پس آزمون عملکرد ترافیکی و سطح آگاهی از مفاهیم و خطرات احتمالی ترافیکی پس از کنترل پیش آزمون کوچکتر از 69/6 است )632/9= F ،69/6>P .) بنابراين با 59 درصد اطمینان فرض صفر رد و نتیجه گرفته میشودآموزش مقررات راهنمايی و رانندگی به دانش آموزان بهبود عملکرد ترافیکی و افزايش سطح آگاهی از مفاهیم و خطرات احتمالی ترافیکی تأثیر مثبت دارد. بحث و نتیجه گیری فرضیه اول تحقیق بیانگر اين بود که آموزش مقررات راهنمايی و رانندگی به دانش آموزان بر افزايش میزان آگاهی آنان از مفاهیم و نگرشهای پیشگیری کننده از خطرات احتمالی ترافیکی در حوزههای )عابر پیاده اثر، دوچرخه سوار، سرنشین وسیله نقلیه و تابلوهای راهنمايی و رانندگی( اثر مثبت دارد. با توجه به حد نصاب باالی نمرات از ابتدا در مرحله پیش آزمون در هر دو گروه آزمايش و کنترل، نشان از تأکید والدين، معلمان و گروه همساالن در بحث پیشگیری از خطرات احتمالی برای کودکان در آمدوشدهای روزمره، يکی از داليل اصلی اطالع قبلی دانش آموزان با خطرات محیط ترافیک بود. اما علیرغم وجود دانستههای قبلی باز هم پس از آموزش فرهنگ ترافیک )قوانین راهنمايی و رانندگی( به دانش آموزان گروه آزمايش، شاهد افزايش چشمگیر نمرات آنها در میزان دانستههايشان نسبت به مرحله قبل از آزمايش بوديم. همچنین تمامی دانش آموزانی که تصوير نادرستی از خطرات محیط ترافیک داشتند، به درستی به سئواالت تحقیق در مرحله پس آزمون پاسخ داده و درك مناسبتری از موضوعات مورد اشاره پیدا کردند. در قسمت شناخت تابلوهای راهنمايی ورانندگی نیز، کودکانی که معنی تابلوها و چراغ راهنمايی و رانندگی را کامالً برعکس عنوان میکردند پس از آموزش اسم و عنوان هر تابلو را ياد گرفته و تعريف درستی از کارکرد اين تابلوها و چراغ هدايتگر راهنمايی را در حد و اندازههای نیازهای ترافیکی خود در جهت حفظ ايمنی تردد عنوان کردند. بنابراين با توجه به عبارات فوق الذکر میتوان نتیجه گرفت که آموزش قوانین راهنمايی و موجب ارتقای سطح آگاهی و نگرشهای پیشگیری کننده از رفتارهای خطرزای ترافیکی در حوزههای )عابر پیاده اثر، دوچرخه سوار، سرنشین وسیله نقلیه و تابلوهای راهنمايی و رانندگی( در دانش آموزان مقطع چهارم ابتدايی خواهد شد. نتیجه اين تحقیق همسو با نتايج تحقیقات رحمانی )1331 ،)صبوری )1335 ،)خمسه ايی )1332 ،)نوری فر )1331 ،)نوريان )1331 ،)سندلز و همکاران در سوئد )2669 ،)رناوود و سوسیما از کانادا )2661 ،)هوفروگ و همکاران از آلمان )2663 ،)هدف سوم طرح گذربان و پلیس مدرسه، اهداف طرح ارتقای فرهنگ ايمنی و ترافیک دانش آموزان و هدف طرح ايمنی در هندوستان میباشد. همچنین با توجه به اينکه از روش تدريس توضیح به همراه نمايش در اين تحقیق استفاده شده است و از آنجايی که اثر بخشی اين روش آموزشی در تحقیقات مختلف اثبات شده است در نتیجه آموزش فرهنگ ترافیک )قوانین راهنمايی و رانندگی( بر افزايش میزان آگاهی از مفاهیم و نگرشهای پیشگیری کننده از خطرات احتمالی ترافیکی در حوزههای )عابرپیاده، دوچرخه سوار، سرنشین وسیله نقلیه و تابلوها و عالئم راهنمايی( اثربخش بوده است که نتیجه استفاده از اين روش همسو با نتايج تحقیقات نائبی )1331 ،)شکاری )1339 ،) يوسفی )1339 )و مالزمانی و فتحی آشتیانی )1332 )میباشد. فرض دوم ما بر اين اساس بود که آموزش مقررات راهنمايی و رانندگی به دانش آموزان بر بهبود عملکرد ترافیکی آنان در حوزههای )عابر پیاده، دوچرخه سوار و سرنشین وسیله نقلیه( اثر مثبت دارد. بهبود نگرش و گرايش به رفتار ترافیکی کودکان پس از آموزش به شیوه توضیح به همراه نمايش در گروه آزمايش، تغییر محسوس يافت. ارتقاء نمره کل خیلی زياد در اين بخش، نشان از تأثیر بسزايی آموزش قوائد ترافیکی بر رفتار دانش آموزان دارد. بنابراين باتوجه به سطح معناداری مشاهده شده برای تفاوت گروه آزمايش و کنترل در پس آزمون عملکرد ترافیکی در حوزههای )عابر پیاده اثر، دوچرخه سوار، سرنشین وسیله نقلیه( فرضیه دوم تحقیق نیز تائید خواهد شد. به عبارت ديگر میتوان نتیجه گرفت که آموزش مقررات راهنمايی و رانندگی به دانش آموزان موجب بهبود گرايش به عملکرد ترافیکی در حوزههای )عابر پیاده اثر، دوچرخه سوار، سرنشین وسیله نقلیه( در دانش آموزان مقطع چهارم ابتدايی خواهد شد. نتیجه اين فرض با نتايج تحقیقات رحمانی )1331 ،)سهراب زاده )1339 ،)هدف اول از اهداف طرح گذربان و پلیس مدرسه، فايهری )2669 )و هدف طرح ايمنی و ترافیک در کشور انگلستان تطابق دارد. آلیستر و ولتوری )2666 )به اين نتیجه رسیدند که روش توضیح به همراه نمايش روش مناسبی برای آموزش مهارت است چرا که دانش آموزان با استفاده از اين روش هم میتوانند ياد بگیرند و هم تمرين کنند. پس با توجه به آنچه گفته شد نتیجه به دست آمده در نتیجه استفاده از اين روش منطقی به نظر میرسد. با استفاده از اين روش میتوانیم مهارتی را به تعداد زيادی از افراد و در زمانی کوتاه ارائه نمايیم و همچنین برای درسهايی که جنبه عملی و فنی دارند بیشتر از اين روش استفاده میشود)صفوی، 23 .)نتايج اين تحقیق نیز در استفاده از اين روش با نتايج يوسفی )1339 )و مالزمانی و فتحی آشتیانی )1332 )همسو میباشد. فرض سوم تحقیق نیز بیانگر اين بود که آموزش مقررات راهنمايی و رانندگی به دانش آموزان بر گرايش به بهبود عملکرد ترافیکی و افزايش سطح آگاهی از مفاهیم و نگرشهای پیشگیری کننده از رفتارهای خطرزای آنان اثر مثبت دارد. باتوجه به سطح معناداری مشاهده شده برای تفاوت گروه آزمايش و کنترل در پس آزمون میزان آگاهی از مفاهیم و خطرات احتمالی ترافیکی و بهبود گرايش به عملکرد ترافیکی، نتیجتاً فرضیه سوم تحقیق نیز تأيید خواهد شد، به عبارت ديگر میتوان نتیجه گرفت که آموزش قوانین راهنمايی و موجب ارتقای سطح آگاهی و نگرشهای پیشگیری کننده از رفتارهای خطرزای ترافیکی و بهبود گرايش به عملکرد در دانش آموزان کالس چهارم ابتدايی خواهد شد. حاجی حسینلو و گلیج )1339 )دريافتند که 26 درصد از پاسخگويان بر نقش آموزش و ارتقای فرهنگ ترافیک به عنوان بهترين راهکار احترام به قوانین ترافیکی تأکید داشتهاند. گودرزی )1339 )نشان میدهد که خانواده، نهادهای اجتماعی و رسانههای گروهی در اجتماعی شدن کودکان نقش دارند و اجتماعی شدن از طريق آموزش بايد صورت گیرد.

بريری و بارسلطان )339 )نشان دادند که کودکان آسیب پذيرترين قشر در عرصههای ترافیکی هستند. بنابراين آموزش اثر خود را در دوره بزرگسالی و آيندة اجتماعی آنها نشان میدهد. آنها آموزشهای مدرسهای را يکی از عوامل اجتماعی کردن کودك به حساب میآورند. سهراب زاده )1339 )نشان داد که آموزش فرهنگ ترافیک، رسانههای همگانی، اقدامات مديريتی، برنامهريزی شهری وتشديد مجازات تخلفات رانندگی بیشترين نقش را در ارتقای فرهنگ ترافیک دارند. خمسهای )1332 )نشان داد که، آموزش همگانی برافزايش آگاهی دانش آموزان، احساس عاطفی و جلب موافقت وهمکاری دانش آموزان با پلیس برای پیشگیری از انحرافات اجتماعی مؤثر است. ظفرمند )1333 )اعالم داشت که سطح فرهنگ ترافیکی جامعه مطلوب نیست ونیاز به اصالح دارد. بنابراين بهوسیله آموزش همگانی خصوصاً آموزشهای دوران کودکی میتوان مردم را به مشارکت فعاالنه در امور ترافیک ترغیب نمود. نوری فر)1331 )نشان داد که بین آموزش همگانی و ارتقای فرهنگ ترافیک شهروندان رابطه وجود دارد. با توجه به موارد بیان شده از نتايج تحقیقات مختلف نتیجه بدس آمده در اين پژوهش همچنین با نتايج تحقیقات رحمانی )1331 ،)صبوری )1335 ،)خمسه ايی )1332 ،)نوری فر )1331 ،)نوريان )1331 ،)ربانی و سهراب زاده )1339 ،)خاری )1335 ،)گودرزی )1339 ،) حاجی حسینلو )1339 ،)بريری و بارسلطان )1339 ،)ظفرمند )1333 ،)فايهری)2669 ،)سندلز و همکاران در سوئد )2669 ،)رناوود و سوسیما از کانادا )2661 ،)هوفروگ و همکاران از آلمان )2663 ،)هدف اجرای طرح گذربان و پلیس مدرسه، اهداف طرح ارتقای فرهنگ ايمنی و ترافیک دانش آموزان، هدف اجرای طرح ايمنی و ترافیک در کشور انگلستان و هدف طرح ايمنی در هندوستان میباشد. در عین حال فرضیه دوم با يافتههای نائبی )1331 ،) شکاری )1339 ،)يوسفی )1339 ،)مالزمانی و فتحی آشتیانی )1332 ،)واتوری )2666 )و صفوی )1339 )همسو میباشد. در نظريه يادگیری شناختی پیاژه نیز که برای رشد چهار مرحله قائل شده، در مرحلة عملیات محسوس )2 تا 11 سالگی( کودکان به طور کامالً منطقی میانديشند، اما بر حسب امور عینی و محسوس نه انتزاعی و مجرد.

پتی نیز معتقد است که نمايش دادن، عینی و کلی گراست و دانش آموزان را درگیر تحلیل مثالهاو جستجو برای تشابههاو با عملکرد درست مینمايد و شامل يادگیری از طريق استقراء میباشد. بالعکس گفتن غیر ملموس و نظری است و يادگیری از طريق قیاس و نتیجه گیری انجام میشود که از لحاظ شناختی اين دو روش، تصوير آينهای متقارن همديگر و احتماالً نیمههای متفاوتی از مغز در رابطه با هر يک )نمايش و توضیح( درگیر میشود. در تأکید استفاده از اين روش بهترين وضعیت در فعالیت دانش آموزان توضیح به همراه نمايش است به نحوی که بعد از توضیح مقطعی به همراه نمايش مربوطه، از چند دانش آموز به نوبت خواسته شود تا عین مطالب ارائه شده را برای کالس توضیح دهند و اين کار تا انتهای جلسه آموزش ادامه يافته و تمامی دانش آموزان نیز به همین منوال مطالب را ارائه خواهند داد. منابع اسماعیلی، علیرضا )1331 .)طراحی و تدوين الگوی راهبردی توسعة فرهنگ ترافیک ايران. پايان نامة مقطع دکترا، تهران: دانشگاه امام حسین )ع(. اطهری راد، عالء الدين )1329 .)عوامل مؤثر در کاربرد تکنولوژی کاربردی فرآيندی در مقطع مختلف تحصیلی شهرسبزوار، پايان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه عالمه طباطبايی. برآبادی، محمود )1333 .)رفتار کودکان در ترافیک، فصلنامه تازههای ترافیک، سال پنجم، شماره .13-11 صص، 29 بريری، ماهرخ و بارسلطان، رؤيا )1339 .)آموزش، مشارکت مردم در ارتقای ايمنی ترافیک، فصلنامه مديريت ترافیک، تهران: دانشکدة پلیس راهنمايی و رانندگی ناجا، سال اول، شماره 3. بی آنجلو و کوهلر، آل )1333 ،)آموزش ترافیک و تغییر رفتار ترافیکی کودکان، ترجمه رضايی راد، حسن، مطالعات اجتماعی ناجا، انتشارات دانشگاه علوم انتظامی ناجا. پتی، جفری )1339 .)روشهای تدريس نوين، مترجمان ابراهیمی قوام، صغری و صادقی، عباس، تهران، انتشارات عابد. حاج حسینلو، منصور و گلیج، محمد )1339 .)بررسی میزان احترام به قوانین ترافیکی در تهران و و راهکارهای مؤثربرای افزايش آن، مجموعه مقاالت اولین کنفرانس بین المللی حوادث رانندگی و جادهای، تهران: دانشگاه تهران.

حیدريان، غزاله )1331 .)بررسی روشهای بهینه سازی آموزش و فرهنگ سازی محیطی برای شهروندان، فرهنگ شهروندی، تهران: چاپ فجر. خاری، رقیه )1335 .)طراحی و ساخت چندرسانهای آموزش ايمنی و ترافیک و تأثیر آن بر میزان يادگیری و يادداری دانش آموزان دختر پايه سوم ابتدايی شهر گرگان، پايان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه عالمه طباطبايی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی. خمسهای، علی محمد )1332 .)تأثیر آگاه سازی ناجا بر نگرش دانش آموزان پیش دانشگاهی شهر رشت نسبت به پلیس و انحرافات اجتماعی، پايان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده فرماندهی و ستاد دانشگاه علوم انتظامی. ربانی، رسول و سهراب زاده، مهران )1331 .)جامعه شناسی کالن شهر تهران، مطالعه موردی فرهنگ ترافیک، چالشهاو چشم اندازها، ماهنامه اطالعات سیاسی و اقتصادی، تهران: اطالعات، شماره .233 رحمانی، نادر)1331 .)بررسی نقش آموزش مقررات راهوربرعملکردترافیکی کودکان مقطع پیش دبستانی تهران سال 1331 ،پايان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه ناجا، دانشکده راهور. رحیمیان، فريد )1333 .)بررسی اپیدمیولوژيک سیمای مرگ در شهرستان همدان از مهرماه 1336 الی مهرماه 1332 .پايان نامه. دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی همدان، دانشکده پزشکی. صبوری، مجمد )1335 .)مقايسة اثر بخشی روشهای آموزش قوانین و مقررات ترافیکی که عبارتند از روش سخنرانی، توضیح به همراه نمايش و ارائه فیلم به دانش آموزان مقطع چهارم ابتدايی پسران در سال تحصیلی 35-33 شهر رشت، پايان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم انتظامی، دانشکده راهور. ظفرمند، حسین )1333 .)بررسی نقش آموزش همگانی در ارتقای فرهنگ ترافیک از نظر مسئولین و مجريان راهنمايی تهران بزرگ، پايان نامة کارشناسی ارشد، دانشکدة فرماندهی و ستاد دانشگاه علوم انتظامی. عبدالرحمانی، رضا )1333 .)مقدمهای بر درك فرهنگ ترافیک. تهران: دانشگاه علوم انتظامی ناجا. فرجی، علی و منجمی، محمدرضا )1336« .)مدديريت علمی در فرايند تصادفات« مجموعه مقاالت دومین کنفرانس مديريت ترافیک، تهران: دبیرخانة دايمی کنفرانس مديريت ترافیک.

گودرزی، ثريا )1339 .)شیوه آموزش مهارتهای اجتماعی به کودکان از طريق راديو و تلويزيون، تهران: دانشکدة صدا و سیما به سفارش مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامهها. منصور کیايی، عادل. میرحسینی، سپیده )1351 .)ارزيابی میزان اثربخشی برنامههای آموزشی برای تغییر رفتار کودکان و نوجوانان در رويارويی با تهديد ترافیکی، سومین کنفرانس بین المللی حوادث رانندگی و جادهای، دانشکده فنی دانشگاه تهران. نشريه مهر نو )1333 .)بررسی نقش آموزش مقررات راهنمايی و رانندگی بر تغییر عملکرد نرافیکی کودکان پیش دبستانی، سال سوم، شماره 3 ،صص 13-11. نوروزی، داريوش. آقازاده، احمدو عزت خواه، کريم )1331 .)روشها وفنون تدريس، انتشارات دانشگاه پیام نور. نوری فر، حسین )1331 .)بررسی نقش رسانههای ارتباط جمعی در آموزش همگانی و ارتقای فرهنگ ترافیک شهروندان تهرانی در سال 1331 ،پايان نامه کارشناسی ارشد، دانشکدة علوم وفنون راهنمايی و رانندگی دانشگاه علوم انتظامی. نوريان، بهروز )1331 .)چگونگی تعامل دافوس دانشگاه علوم انتظامی با مراکز علمی پژوهشی و ارائه راهکارهای بهینه، پايان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده فرماندهی و ستاد دانشگاه علوم انتظامی. نیک زاد، میر فاضل )1331 .)سوانح ترافیکی کشور و خسارات ناشی از آن، تهران: دفتر تحقیقات کاربردی پلیس راهنمايی و رانندگی ناجا. وثوقی، منصور )1321« .)مبانی جامعه شناسی«، با همکاری علی اکبر نیک خلق، چاپ دوم، تهران: انتشارات خردمند. وهاب زاده، ابراهیم )1332« .)تأثیر عامل انسانی بر وقوع تصادفات رانندگی آزاد راه کرج-قزوين در سال 1339 و راههای کنترل و کاهش آن«، فصلنامه مديريت ترافیک، تهران: دانشکدة پلیس راهنمايی و رانندگی دانشگاه علوم انتضامی، س 3 ،ش 3. Behnood, A. pakgohar. A. Esmaeeli (2007). An integer programing sketch in optimizing the expenses on road safety and traffic cultuare. 14th international conference road safety in four continents. Bangkok, Thailand. Sipin, Tom (2002). www, Ipmba.org/printables/Bike–Safety-ed–4-kids. pdf/Bicycle Safety Education For Kids–west Allis Police Department, Wisconsin 2002